L O P E N D     D O O R     

N I E U W G E I N   


Lopend door Nieuwegein zie ik brede kanalen en drukke snelwegen door het drukke land gaan.

Op deze site gedichten over Nieuwegein met een stukje geschiedenis.

De gedichten zijn gemaakt door de Nieuwegeinse dichter Ton de Gruijter.

Ton publiceerde vier bundels, ‘meer dan broos’ (2009), ‘brand op de lippen’ (2011), ‘het schaafsel der jaren’ (2013) en ‘groeten uit nieuwegein’ (2014).

Laatstgenoemde bundel is een selectie van teksten over Nieuwegein, die hij sinds begin 2011 wekelijks aanlever voor de plaatselijke weekkrant.

Deze gedichten bepalen vaak voor mij mijn hardlooproute van huis naar werk en andersom. 

De foto's zijn dus van mij, de gedichten van Ton.

Vanmorgen redelijk vroeg opgestaan om dezelfde route te doen als gisteren. Inderdaad opnieuw 14 kilometer alleen deden we er vanmorgen iets langer over, namelijk 1 uur 26 minuten, wat weer neerkomt op een tempo van 6 min 6 sec per kilometer.

We liepen weer voorbij Vreeswijk en weer langs de Lek. Het was weer een fraai gezicht met de opkomende zon.

De Lek is een  rivier die vanaf Wijk bij Duurstede de voortzetting vormt van de Nederrijn en zich bij Kinderdijk verenigt met de Noord: als Nieuwe Maas zet de rivier zich in westelijke richting voort. De lengte bedraagt 62 kilometer.

De Lek

vaak ligt ze als een lui lang lint

met ruimte voor de uiterwaarden

waar koeien dwalen, soms wat paarden,

een schipper kalm zijn richting vindt

 

dan geeft ze ons wat licht plezier

dan hoort men hier wat klaterstemmen

van kind’ren die in ’t water zwemmen

dat is de lek, zo stroomt ze hier

 



en soms dan zwelt ze en haar kant

verzadigd door haar nat en regen

houdt haast haar kracht niet langer tegen

en dan bedreigt ze lager land

 

de mens die hier het landschap kneedt

versterkt dan sluizendeuren, dijken

opdat zij niet voor haar bezwijken

en zij niet doet zo als zij heet


 

 

 


De route van vanmiddag, van werk naar huis, bedroeg 14 kilometer waarvoor ik 1 uur 24 minuten nodig had, ging langs het Lekkanaal.

Het Lekkanaal eindigt in de Lek. 

Daar heb je een fraai uitzicht op Vreeswijk, de Lek en Vianen. Daar bevindt zich daar een zogenaamde balkenloods, met een  met bankje om even te zitten, te kijken, te babbelen. Vroeger was dit één van de opslagplaatsen van balken die dienden om de sluisdeuren te versterken, nu is het gewoon mooi. en dat is net zo belangrijk.

Balkenloods

 

’t herinnert nog aan vroeger tijd,

toen men met dijk en sluis, desnoods

versterkt met balken uit de loods

op waterdruk was voorbereid

 

maar toen men dikker deuren kreeg,

verloor de balk haar praktisch nut

de sluis wordt verder niet gestut,

de loods mocht blijven, maar is leeg

 

’t is nu een mooie mijmerplek

zo mag ze altijd blijven staan

en biedt ze in het druk bestaan

een rustpunt aan de brede lek

 

© ton de gruijter 


Ook vandaag liep ik richting IJsselstein. Ik maakte een ronde door Park Oudegein en rond het IJsselbos. De naam Oudegein is afgeleid van het riviertje de Geine dat vanaf het huidige Oudegein naar de IJssel stroomde. Na het graven van de Vaartsche Rijn in 1127 werd het deel van een belangrijke waterverbinding met de stad Utrecht. In 1423 is er het klooster Nazareth gesticht. In 1572 werd het klooster verlaten en bleef er alleen een buurtschap over, genaamd Geinoord en een gelijknamige weg. De voormalige buurtschap en weg zijn sinds het ontstaan van Nieuwegein onderdeel van de wijk en het park Oudegein. Deze laatste is vernoemd naar Huis Oudegein, welk zijn oorsprong heeft in de tijd van Geyne.


Bijgaande foto is genomen van de Geinooorbrug, dat over De Doorslag ligt en Geinoord verbindt met de IJsselsteinseweg.

 ‘met recht’ recreëren


wie fietst of loopt of kanovaart
langs doorslag naar de geinoordbrug
kan links of rechts, gewoon weer t’rug
’t is hoe dan ook de moeite waard

want hier lag ooit de stad ’t gein
met recht een stad, een document
maakt dat in oud latijn bekend
hier zouden nog restanten zijn

maar wat er dan ook vroeger was
’t is nu een plek met veel natuur
dat levert voor het vrije uur
plezier in ’t water, bos of gras

randstedelijk, maar hier is ’t stil
een groene long met blauwe rand
wie moet er nu nog buitenland?
op weg naar huis geurt zelfs de grill

© ton de gruijter 

 Vandaag liep ik vanaf mijn werklocatie richting IJsselstein. Op de grens van Nieuwegein en IJsselstein staat de watertoren en is in 1911 door het Gemeentelijk Waterbedrijf van IJsselstein gebouwd. Door latere grenscorrecties is het nu op Nieuwegeins grondgebied terecht gekomen. De toren is van cultuurhistorisch belang vanwege de functie en is tevens van beeldbepalende waarde vanwege de ligging langs de Hollandsche IJssel. De toren is van binnen (op afspraak) te bezichtigen. De buitenkant is er altijd voor wie maar wil zien.


watertoren nieuwegein

hij is al jaren met pensioen
zijn functie is al lang verloren
hij is een droge watertoren
er is geen werk voor hem te doen

de grond is nu van nieuwegein
hij staat op onze hoge landen
met eigenlijk niet meer om handen
dan een herinnering te zijn

zo kon men bouwen in cement
fraai uitgekraagd is de bekroning
natuurlijk volgt dan een beloning
het rijk ziet er hem als monument

© ton de gruijt

Deze donderdagmiddag ging de hardloopforens van werk naar huis door de wijk Doorslag

Binnen deze wijk bevindt zich ook de Verhoevenwijk: een wijkje van 87 woningen, eind jaren 80 gerealiseerd door Jan Verhoeven . Een aantal  rond een achthoekig pleintje gebouwde woningblokken zijn via overbouwingen en poorten met elkaar verbonden tot een labyrintisch geheel. 

Zwaluw, Putter en een deel van de Leeuwerik vormen een pittoreske wijk met deze bijzondere architectuur

Toen is langs de Putter liep dacht ik even dat er hier gezwommen kon worden want langs de waterkade bevonden zich een aantal trappen. Maar gezien de waterkwaliteit lijkt mij dat toch niet echt verstandig.

Wat de functie van deze watertrappen dan wel is: wie het weet mag het zeggen.

 

 Watertrappen

 

heeft u geen geld voor ’n eigen boot

maar speelt u toch graag in het nat?

dan helpt men u in deze stad

graag ván de wal tot ín de sloot

de putter biedt u watersport,

beschut, kleinschalig en privé

u kunt voorzichtig naar benee

tot u door d’ sloot omsloten wordt

maar als u weer naar huis verlangt,

of u voelt té veel nattigheid,

dan is ’t ook dáár op voorbereid

met wanden waar een trap aan hangt

© ton de gruijter 

Omdat ik vandaag dezelfde route naar mijn werk liep als gisteren naar huis kwam ik weer door de Herenstraat.

Het water langs deze weg heet Doorslag en gaat over in de Vaartse Rijn. Op dit punt is in 1671, na vele jaren van wateroverlast, een schutsluis aangelegd.Aan de westzijde van deze sluis staat sinds de tweede helft van de zeventiende eeuw ‘Huis de Doorslag.’ In de achttiende eeuw was het een logement, vanwaar de tolbrug werd bediend. Vanaf 1603 lag hier een vaste brugverbinding, die in 1883 door een draaibrug werd vervangen. De huidige brug, de Doorslagbrug uit 1978, ligt enkele honderden meters zuidelijker. Een roestend draaiwiel herinnert bij de doorslag in jutphaas nog aan de vroegere sluis.

 

rust roest

 

’t is kalmer in de stad, u merkt,

voor velen is ’t vakantietijd

dat viert men graag en uitgebreid,

nu zijn we even uitgewerkt

we gaan naar ’t bos of naar de kust

in buitenland, hotel of tent

we worden door onszelf verwend

want nu moet worden uitgerust

maar weet u dat veel rusten roest,

straks zijn de spieren slap en zacht

dan kost het starten heel veel kracht

ik vond da ‘k hier op wijzen moest

© ton de gruijter 



Vandaag liep ik na werktijd van het kantoor in Utrecht Zuid langs het Merwedekanaal richting de Jaarbeurshallen. Bij de Douwe Egberts stak ik het Amsterdam-Rijnkanaal over en vervolgde mijn route langs dit kanaal naar Nieuwegein-Fokkesteeg.  Door de Herenstraat fiets of loop ik altijd als ik naar mij werk ga en daarbij valt mij altijd het bedrijvenpand op: vreemd, een bedrijventerrein midden in het centrum. Echter, de  nieuwbouw heeft zich om oud-jutphaas had heenontwikkeld. En altijd als ik hier dan langs loop of fiets dan werk  steevast een blik op ‘van bentum constructies en stalen ramen b.v.’ een stoer bedrijf leek me dat, waar met precisie stevig spul werd gefabriceert door vaklieden. De hallen staan leeg, de boedel is weg, de zaak failliet. Gaat ook dit pand richting kommer of trappelt men om herbestemming te bieden?

Lege hallen aan de herenstraat

 

Wie heel goed ruikt, ruikt hier nog roest

dat hangt nog in de lege hallen

maar verder hoort men spelden vallen

want heel ’t bedrijf houdt zich nu koest

de markt was kwaad, het tij verkeerd

voor ’t construeren van metalen

het coaten of met verfspuit stralen

men noemt het deftig ‘gefailleerd’

en wat aan boedel waarde had

voor ’t lassen, ponsen of het boren,

de herenstraat zou ’t nooit meer horen

het werd geveild, het bracht nog wat ..

de markt was kwaad, en tegenwind

verdreef de vaklui, ‘stalen handen’

het dak rust nu op kale wanden

ik hoop dat ’t herbestemming vindt

 

© ton de gruijter


De ochtendloop naar mijn werk ging van het kanaal voorbij het ziekenhuis over de Randijk. Aan het eind hiervan, voorbij de Buizerdlaan staat een fraaie dubbele rij bomen, mooi om er eens even stil te blijven staan.

 

Wachters

 

zo plechtig staan ze, bast na bast

als wachters in een stramme rij

met hoge kronen, boven mij,

en wortels, in de aarde vast

zo houden zij de lucht in toom

voorkomen dat zij nederdaalt

een jonge wolk, die wat verdwaalt

hervindt door hen de juiste stroom

maar stel dat ’t hier eens buigt of kromt,

dat boom na boom zijn plicht verzaakt

en dat doordat de linie kraakt

de hemel op de aarde komt

© ton de gruijter 

Met enig recht is de stad fier op het transformeren van leegstaande kantoorpanden naar woonbestemming. Toch is het de vraag of dat op termijn toereikend zal zijn. De druppels op de gloeiende plaat, u weet wel.

Zo liep ik vanmiddag tijdens mijn hardloopronde van werk naar huis langs eens het voormalig pand van ‘Allianz’ aan de Buizerdlaan. Leeg en stil, waar het voorheen een aardige drukte was. Dat is óók leegstand, het ontbreken van werk. Mooi pand, met al dat spiegelend glas.

 

bespiegeling

 

de vloeren leeg, ik tel er elf

met wanden om in weg te dromen

het spiegelt lucht, het spiegelt bomen

en ’t spiegelt bovenal zichzelf

de oude plek van ‘allianz’,

voorheen de ‘zwolsche algemeene’

de reuring is al lang verdwenen

wat bleef is slechts de oude glans

ik zou zo graag een bordje ‘vol’

zien staan bij ’t terrein voor ’t parkeren

en dat mevrouwen en meneren

voldoening vinden in een rol

© ton de gruijter


Zoals je ziet op de foto was het ook nu een druilerige ochtend toen ik van huis naar mijn werk liep. Maar op een mooie, zonnige dag is het goed toeven hier.Voor het theater de Kom en het stadhuis ligt  een heuse stadsboulevard, ook onderdeel van het centrumplan. Op een smalle strook langs de vaart kun je je bootje aanleggen, de hond uitlaten of een boekje lezen op de vele bankjes. 

 

stadsboulevard

het is nog strak, het nieuw trottoir

wat bankjes bruinen op een rij

een fietspad langs de ene zij,

de stad heeft hier haar boulevard

een tijdelijke kapitein,

het kind, verveeld, het is het zat,

en moeder, op de voorplecht plat,

zo doen ze even nieuwegein

een ander haalt het anker op

’t onwennig sjorren aan de tros

het bier gaat hoog, het schip is los,

glijdt zachtjes naar een nieuwe stop

wat foto’s nog, het loom gebaar

-routine van de boottoerist-

straks weet eenieder die ’t niet wist

‘die stad heeft ook een boulevard’

© ton de gruijter


Maandag, 13 juli 2015


Vandaag liep ik in een druilerig weertje van werk naar huis via IJsselstein. Hierbij liep ik ook langs het Sint Antonius Ziekenhuis. Daar staat voor de hoofdingang het bijna 6 meter hoge kunstwerk "Circle of Life". "Circle of Life" is een creatie van de wereldwijd bekende beeldend kunstenaar Jits Bakker. Het bronzen beeld stelt een mensfiguur voor (arts of patiënt) die de zon (bron van het leven op aarde) vasthoudt. Een soortgelijke sculptuur staat ook bij de ziekenhuislocatie in Utrecht en vormt met het kunstwerk in Nieuwegein een twee-eenheid, en verbindt zo virtueel beide ziekenhuizen. "Circle of Life" is een cadeau van de Raad van Toezicht aan alle medewerkers van het ziekenhuis.

het vangen van de zon


de tijden worden guur en koud
met lange nachten, korte dagen
straks kan de lucht weer adem dragen,
net als de geur van haard en hout
het lijkt; het wordt veel eerder laat
alsof er krimp zit in de uren
men zoekt beschutting achter muren
en langzaam wordt het stil op straat
en af en toe schijnt nog de zon
de frisse mens kan zo verlangen
haar stralen en haar licht te vangen
opdat haar jaartij herbegon
© ton de gruijter

Zondag, 12 juli 2015

 

Tijd geleden dat ik in het weekend heb hardgelopen maar deze zondag heb ik ruim 19 kilometer afgelegd.

Dit keer ben ik voor het eerst het Amsterdam-Rijnkanaal overgestoken via de nieuwe fietsbrug bij de Plofsluis.

De 220 meter lange fietsbrug verbindt Houten via de Plofsluis in Nieuwegein met Utrecht-West. Hij sluit aan op de snelfietsroute naar Maarssen-Breukelen-Amsterdam. De brug is een verbindende schakel in de monumentale lijn (van 85 kilometer) van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Ook sluit de brug aan op de  Overeindsebrug over het nog te verbreden Lekkanaal.

Deze Nieuw Heemsteedse Brug verbindt ook de belangrijke delen van de monumentale Nieuwe Hollandse Waterlinie, zoals ‘de werken aan de Overeindseweg', de Plofsluis, Fort Jutphaas en Fort Vreeswijk. Het Rijk heeft de ambitie om de 85 kilometer lange Nieuwe Hollandse Waterlinie tussen Amsterdam en Tiel recreatief te ontwikkelen.

Vrijdag, 10 juli 2015

Zowel gisteren als vandaag liep ik tijdens mijn hardlooprondje door Park Kokkebaard. Bij dit park  staat  het oudste huis van Nieuwegein (1407!) met twee dichtgemetselde ramen.

Waarom? Omdat men vroeger belasting per raam moest betalen.

Het gaat om de twee oude panden aan de Nedereindseweg nummer 112-114 vlakbij het Kerkveld (daar waar Jutphaas is ontstaan!). De panden liggen op enige afstand van de straat, zijn grijs gepleisterd en hebben rode en blauwe Oud-Hollandse dakpannen. Rondom staat een haag en lindebomen. En in de buurt is zelfs een perengaard en een kastanjegaard te vinden. Deze dubbele woning was vroeger een pastorie, gebouwd in 1407. Het pand is ooit ook een boerderij geweest.

Het oudste huis

dit huis vertelt geschiedenis
het staat er nog, door groen omzoomd
een wandelaar, die kijkt en droomt
alsof het veertienhonderd is
 
of later, toen napoleon
het kwelde met belastingplicht,
men metselde wat ramen dicht
‘dan maar wat minder licht of zon’
 
een parel is het voor de stad
en hoe modern ze ook wil zijn
ik hoop dat men in nieuwegein
’t verleden op haar waarde schat 
 
©Ton de Gruyter
 

Donderdag, 9 juli 2015

 

Vandaag ging de hardloopforensroute naar huis via o.a. de Nedereindseweg. Tussen Nedereinseweg en Sweelincklaan ligt een kleinschalig park: park Kokkebogaard. Het is echt een buurtparkje.

Halverwege jaren zeventig is het park aangelegd. Er staan mooie notenbomen en veel vlierbessen waar je vlierbessenjam van kunt maken. In de herfst zie je de bezoekers de noten rapen en bessen plukken.

Er is een dierenweide.  En er ligt ook nog een stukje met volkstuintjes. Het is niet groot, maar het geeft wel heel goed de diversiteit van het park weer. De buurtbewoners die hun hond uitlaten ontmoeten elkaar en maken een praatje ergens in het park. Een stukje park is ooit aangelegd door buurtbewoners zelf. Het is uitgegroeid tot een wildbloemenveldje met bijzondere exemplaren. Er is ook een poeletje, er wonen egels, die je zomaar in de schemer 's avonds kunt tegen komen en je hoort zomers allerlei verschillende vogels.


kokkebogaard

nog geen fractie van een dagtocht
de loop van middenhof naar zuilenstein
totdat het groen van kokkebogaard
je even uit de tijd doet zijn

hier duikt een pad het donker in
onder gulgegroeide wilgenkragen
fier zijn de bomen en ongeknot
zodat ze licht de schaduw dragen

zo nodigt het tot rondgaan steeds
en zo dwaal je van je route
wat ruist de kokkebogaard zacht
en wat groent het voor de voeten.

© ton de gruijter 

Dinsdag, 6 juli 2015



Vandaag liep ik dezelfde route als gisteren, alleen uiteraard nu vanaf huis naar mijn werk. Het zal opnieuw een warme dag worden daarom is het wel lekker dat ik in de gelegenheid ben 's morgens redelijk vroeg te lopen.

Gisteren liep ik langs de Plofsluis en vandaag dus weer. De Plofsluis ligt op het punt  waar de Vuilcopsekanaaldijk en het Sluispad samen komen. Dit punt loopt een stuk door in het Amsterdam-Rijnkanaal. En ja,  hoe heet dat nu? Het is een aanlegsteiger of toch een pier? In het gedicht wordt gekozen  voor ‘pier’, dat schrijft wat makkelijker. Als het fout is, dan is het maar zo  en dat geeft niet. In ieder geval, het loopt nog een aardig eind door het kanaal in. Er staat een bord bij, ‘verboden toegang’. Het blijkt een plaats te zijn waar schepen met gevaarlijke stoffen mogen aanleggen. 

 

stille pier

’t is eigenlijk heel rustig hier
één schip ligt hier hier vandaag
verder water dat rimpelt traag
het is vandaag een stille pier

’t is hier bedoeld voor zo’n soort schip
met felle stoffen in het ruim,
ontplofbaar kruit of giftig schuim,
een afgelegen aanlegstrip

alleen de schipper zelf mag gaan
en verder geen, staat op het bord
daar ’t anders te gevaarlijk wordt
we zijn hier zuinig op ’t bestaan

vandaag is er één schip te zien
het ziet er verder best veilig uit
toch kijk ik even naar mijn huid
er hangt wat in de lucht misschien

© ton de gruijter 


Maandag, 6 juli 2015


Van het werk naar huis via o.a Park de Geer en langs het Lekkanaal via Vreeswijk naar Fokkesteeg


De Plofsluis of keersluis bij Jutphaas is een onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.


De Plofsluis is een bijzondere keersluis, die bestaat uit vijf betonnen compartimenten met een relatief zwakke bodem. In de bakken kon puin worden opgeslagen. Bij oorlogsdreiging zou de bodem worden opgeblazen, waardoor de inhoud in het Amsterdam-Rijnkanaal zou storten. Het kanaal zou hierdoor worden afgesloten zodat het inundatiewater niet zou kunnen wegstromen. De sluisfunctie kon dus slechts geactiveerd worden door de plofsluis op te blazen; een actie die maar eenmalig mogelijk was.


In 1937 werd met de bouw van deze sluis begonnen, maar deze was nog niet voltooid toen de Tweede Wereldoorlog in Nederland uitbrak. Na de oorlog werd het bouwwerk nooit meer voltooid. Het Amsterdam-Rijn kanaal werd in 1952 wel voltooid. Nu is de Plofsluis in gebruik door een schietvereniging.

plofsluis

ontworpen werd ze voor een doel
in één klap zou ze weggevaagd
maar niemand heeft haar dat gevraagd
het is een onbestemd gevoel

de heldenrol, die zij nooit kreeg
zij werd van nutteloos beton
een oorlog, die te snel begon
en zij, zij plofte niet, zij zweeg

nu trekt men straks de route door
dan komt de stoet van dagjesmens,
van brommer en van fietsforens
en zij blijft hangen, als decor

@ ton de gruijter